divyan vehicle registration भारत सरकारने दिव्यांग व्यक्तींना (Persons with Disabilities) अधिक आत्मनिर्भर बनवण्यासाठी आणि त्यांचे जीवनमान सुधारण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. ‘चारचाकी वाहन खरेदी योजना’ या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या विशेष योजनेमुळे आता दिव्यांगांना कमी खर्चात आणि सुलभपणे स्वतःचे वाहन घेणे शक्य झाले आहे. करांमध्ये मिळणाऱ्या मोठ्या सवलतीमुळे गाडीची किंमत लक्षणीयरित्या कमी होते.
दिव्यांग व्यक्तींना सार्वजनिक वाहतुकीवर अवलंबून राहावे लागू नये आणि त्यांना अधिक स्वातंत्र्य मिळावे, या उद्देशाने ही योजना तयार करण्यात आली आहे.
योजनेसाठी आवश्यक पात्रता divyan vehicle registration
या सरकारी योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील प्रमुख अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- अपंगत्वाची अट: अर्जदाराकडे किमान ४०% अपंगत्व असल्याचे अधिकृत प्रमाणपत्र असणे अनिवार्य आहे.
- वाहनाची मर्यादा:
- गाडीची एकूण लांबी ४००० मि.मी. पेक्षा जास्त नसावी.
- पेट्रोल/LPG/CNG इंजिन क्षमता १२०० सीसी (CC) पेक्षा अधिक नसावी.
- डिझेल इंजिन क्षमता १५०० सीसी (CC) पेक्षा जास्त नसावी.
या अटींमध्ये बसणाऱ्या बहुतांश हॅचबॅक आणि काही कॉम्पॅक्ट एसयूव्ही गाड्यांचा समावेश होतो.
आर्थिक सवलती आणि लाभ
या योजनेचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे विविध करांमध्ये मिळणारी सूट, ज्यामुळे वाहनाची किंमत सामान्य दरापेक्षा खूप कमी होते:
| कराचा प्रकार | सामान्य दर (उदा.) | दिव्यांगांसाठी सवलत |
| जीएसटी (GST) | २८% (उदा. एसयूव्हीवर) | केवळ १८% (१०% ची थेट बचत) |
| उपकर (CESS) | अतिरिक्त लागू | पूर्णपणे माफ (०%) |
| रोड टॅक्स (Road Tax) | आवश्यक | पूर्णपणे माफ (वाहन नोंदणी शुल्क) |
| विमा (Insurance) | मूळ प्रीमियम | प्रीमियमवर ५०% पर्यंत सूट |
| टोल टॅक्स (Toll Tax) | आवश्यक | राष्ट्रीय महामार्गांवर पूर्णपणे माफ |
उदाहरणार्थ: जर एखाद्या गाडीची किंमत १ लाख रुपये (एक्स-शोरूम) असेल आणि त्यावर १०% जीएसटी आणि काही सेस लागत असेल, तर या योजनेमुळे हजारो रुपयांची थेट बचत होते.
अर्ज करण्याची सुलभ प्रक्रिया
चारचाकी वाहन खरेदीसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया आता ऑनलाइन आणि सोपी झाली आहे:
- योग्य वाहनाची निवड: सर्वात आधी, योजनेच्या नियमांमध्ये बसणारी गाडी शोरूममधून निश्चित करा.
- कोटेशन मिळवा: निवडलेल्या गाडीचे जीएसटी सवलतीसह (१८% दराने) कोटेशन शोरूमकडून घ्या.
- ऑनलाइन अर्ज: अवजड उद्योग मंत्रालयाच्या (Ministry of Heavy Industries) अधिकृत वेबसाइटवर (gecs.heavyindustries.gov.in) जाऊन ऑनलाइन अर्ज भरा.
- कागदपत्रे अपलोड करा: अर्जासोबत खालील कागदपत्रे अपलोड करणे आवश्यक आहे:
- आधार कार्ड आणि पॅन कार्ड
- अपंगत्वाचे प्रमाणपत्र
- उत्पन्नाचा दाखला
- गाडीचे कोटेशन
- डीलर (शोरूम) मालकाचे नाव आणि बँक खात्याचा तपशील
- अर्ज पडताळणी व मंजुरी: संबंधित सरकारी विभाग तुमच्या अर्जाची तपासणी करेल. अर्ज मंजूर झाल्यावर, जीएसटी आणि इतर करांची सवलत थेट डीलरच्या खात्यात जमा केली जाते. यानंतर तुम्ही सवलतीच्या दरात गाडी खरेदी करू शकता.
टोल टॅक्स माफी आणि FASTag
टोल टॅक्स माफीचा लाभ घेण्यासाठी, दिव्यांग व्यक्तीच्या वाहनाच्या नोंदणी प्रमाणपत्रावर (RC Book) मालकीचा प्रकार ‘दिव्यांगजन’ (Divyangjan) म्हणून नोंदवलेला असणे आवश्यक आहे.
राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरणाकडून (NHAI) दिव्यांगांना “झिरो ट्रान्झॅक्शन” किंवा मोफत फास्टॅग (FASTag) मिळवावा लागतो, ज्यामुळे त्यांना टोल नाक्यांवर कोणताही शुल्क भरावा लागत नाही.
वाहनात बदल (Vehicle Modification)
ज्या दिव्यांग व्यक्तींना गाडी चालवण्यासाठी वाहनात विशिष्ट बदल (उदा. हँड कंट्रोल्स) करण्याची आवश्यकता आहे, ते ARAI (Automotive Research Association of India) मान्यताप्राप्त कार्यशाळेतून हे बदल करून घेऊ शकतात. बदल केल्यानंतर, आरटीओमध्ये (RTO) वाहनाची नोंदणी “Invalid Carriage” किंवा “Adapted Vehicle” म्हणून करणे आवश्यक आहे.
भारत सरकारची ही योजना दिव्यांग व्यक्तींसाठी केवळ आर्थिक मदत नाही, तर त्यांच्या आत्मनिर्भरतेच्या दिशेने टाकलेले एक मोठे पाऊल आहे. योग्य माहिती आणि प्रक्रिया पूर्ण केल्यास, आपल्या स्वप्नातील चारचाकी वाहन खरेदी करणे आता अधिक सोपे आणि परवडणारे झाले आहे.