ladaki bahin yojana new update. महाराष्ट्र शासनाची महत्त्वाकांक्षी ‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण’ (Mukhyamantri Majhi Ladki Bahin Yojana) योजनेतील ई-केवायसी (e-KYC) प्रक्रियेवरून सध्या लाभार्थी महिलांमध्ये संभ्रमाचे वातावरण आहे. ई-केवायसी प्रक्रिया खरोखरच बंद झाली आहे का, तिची अट रद्द झाली आहे का आणि ऑक्टोबर महिन्याचा हप्ता (October installment) वेळेवर मिळणार की नाही, असे अनेक प्रश्न महिलांना पडले आहेत. आगामी स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर या योजनेतील प्रत्येक घडामोडीला राजकीय आणि सामाजिक महत्त्व मिळत आहे.
ई-केवायसी पडताळणी प्रक्रिया तूर्तास स्थगित
मिळालेल्या विश्वसनीय माहितीनुसार, राज्य सरकारने ‘माझी लाडकी बहीण’ योजनेतील ई-केवायसी पडताळणीची प्रक्रिया तात्पुरती थांबवण्याचा (temporarily suspended) निर्णय घेतला आहे.
स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका (Local Body Elections) जवळ येत असताना, ई-केवायसीमुळे मोठ्या संख्येने महिला अपात्र (ineligible) ठरण्याची आणि त्यातून शासनाविरुद्ध नाराजी वाढण्याची शक्यता होती. विधानसभा निवडणुकीत ‘गेम चेंजर’ ठरलेल्या या योजनेत, पडताळणी मोहिमेमुळे तब्बल ७० लाखांहून अधिक महिला लाभार्थी अपात्र ठरू शकतात, अशी शक्यता वर्तवण्यात येत होती. ही संभाव्य नाराजी टाळण्यासाठीच सरकारने तूर्तास माघार घेतल्याचे मानले जात आहे.
अट रद्द नाही, केवळ तात्पुरती स्थगिती
या संदर्भात सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, सरकारने ई-केवायसीची अट पूर्णपणे रद्द केलेली नाही, तर ती केवळ तात्पुरती स्थगित (postponed) केली आहे.
योजनेत संपूर्ण पारदर्शकता (transparency) आणण्यासाठी आणि बनावट लाभार्थ्यांना (bogus beneficiaries) वगळण्यासाठी ही पडताळणी प्रक्रिया अत्यावश्यक आहे, असे सरकारचे स्पष्ट मत आहे. त्यामुळे, सद्यस्थितीत जरी ही प्रक्रिया थांबली असली तरी भविष्यात सर्व लाभार्थी महिलांना ती पूर्ण करावीच लागणार आहे. यापूर्वी, ई-केवायसी पूर्ण करण्यासाठी सरकारने १८ नोव्हेंबर २०२५ पर्यंतची मुदत दिली होती.
ऑक्टोबरचा हप्ता वेळेवर जमा होणार
ई-केवायसी प्रक्रिया थांबवण्याचा निर्णय हा लाभार्थी महिलांसाठी मोठा दिलासा घेऊन आला आहे. या प्रक्रियेमुळे ऑक्टोबर महिन्याचा हप्ता (October installment) रोखला जाणार नाही. मिळालेल्या माहितीनुसार, हा हप्ता लवकरच, म्हणजेच पुढील आठवड्यात किंवा ऑक्टोबर महिन्याच्या शेवटच्या आठवड्यात, थेट लाभार्थ्यांच्या बँक खात्यात जमा होण्याची दाट शक्यता आहे. अनेक महिला हा हप्ता भाऊबीज भेट (Bhaubeej gift) म्हणून पाहणार आहेत.
अपात्रतेचे प्रमुख निकष
योजनेत पारदर्शकता राखण्यासाठी काही महिलांना अपात्र ठरवण्यात आले आहे. यामध्ये खालील महिलांचा समावेश आहे:
- ज्यांच्या कुटुंबाचे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न २.५ लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे.
- ज्यांच्या कुटुंबातील सदस्य आयकरदाता (Income Tax Payer) आहे किंवा सरकारी नोकरीत (Government Job) आहे.
- चारचाकी वाहन (Four-wheeler) असलेल्या कुटुंबातील महिला.
- केंद्र किंवा राज्याच्या इतर तत्सम योजनांचा लाभ घेणाऱ्या महिला.
- एकाच कुटुंबातील दोनपेक्षा जास्त महिला.
पडताळणी दरम्यान अनेक ‘बोगस’ (गैर-पात्र) लाभार्थी आढळल्याने, सरकार यापुढे कठोर पाऊले उचलण्याच्या तयारीत आहे.
‘माझी लाडकी बहीण’ योजनेची ई-केवायसी प्रक्रिया सध्या तात्पुरती थांबलेली असली तरी ती भविष्यात बंधनकारक असेल. मात्र, सर्व पात्र महिलांना ऑक्टोबर महिन्याचा हप्ता वेळेवर मिळणार आहे.