fertilizer prices : शेतकऱ्यांनो, खरीप आणि रब्बी हंगामाच्या तयारीत खतांच्या किंमती हा नेहमीच महत्त्वाचा विषय असतो. 2026 मध्ये जागतिक बाजारातील उलथापालथ आणि पश्चिम आशियातील तणावामुळे कच्च्या मालाचे दर वाढले असले तरी, केंद्र सरकारने युरिया आणि डीएपी सारख्या मुख्य खतांचे किरकोळ दर शेतकऱ्यांसाठी स्थिर ठेवले आहेत. या लेखामध्ये 2026 मधील अद्ययावत खत भाव, अनुदानातील वाढ आणि शेतकऱ्यांना काय फायदा होतो हे सोप्या भाषेत समजावून सांगितले आहे.
2026 मधील मुख्य खतांचे अधिकृत दर
सरकारने नियंत्रित किंमतीमुळे शेतकऱ्यांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. सध्याची स्थिती अशी आहे:
- युरिया (४५ किलोची पिशवी): सुमारे ₹२४२ ते ₹२६६.५०. हा दर २०१८ पासून जवळपास स्थिर आहे. जागतिक बाजारात एक पिशवी युरियाचे मूल्य ₹३,००० च्या आसपास पोहोचले असतानाही शेतकऱ्यांना फक्त इतकाच खर्च करावा लागतो.
- डीएपी (५० किलोची पिशवी): ₹१,३५०. अधिकृतपणे किंमत नियंत्रण नसले तरी सरकारने हे कमाल दर ठेवले आहे. जागतिक आयात खर्च वाढूनही शेतकऱ्यांना हाच भाव लागू आहे.
- एमओपी (पोटॅश): सुमारे ₹१,७०० ते ₹१,९७५ प्रति ५० किलो पिशवी.
- एनपीके खते (विविध ग्रेड जसे १०:२६:२६, १२:३२:१६, २०:२०:०:१३): ₹१,५०० ते ₹२,६०० पर्यंत, कंपनी आणि ग्रेडनुसार फरक असू शकतो.
- नॅनो युरिया (५०० मिली): सुमारे ₹२२५
- नॅनो डीएपी (५०० मिली): सुमारे ₹६००
हे दर खरीप २०२६ साठी अधिकृतपणे जाहीर झालेले आहेत आणि रब्बी हंगामातही मोठ्या प्रमाणात स्थिर राहण्याची शक्यता आहे. काही राज्यांत किंवा सहकारी संस्थांमार्फत थोडा फरक असू शकतो, पण युरिया आणि डीएपीसाठी केंद्र सरकारचा दरच लागू राहतो.
जागतिक दबाव आणि अनुदानातील मोठी वाढ
२०२६ मध्ये पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे गंधक (सल्फर), फॉस्फोरिक अॅसिड आणि एलएनजी सारख्या कच्च्या मालाच्या किंमती झपाट्याने वाढल्या. डीएपीची आयात किंमत ऑगस्ट २०२६ मध्ये सुमारे ९२५ डॉलर प्रति टन इतकी पोहोचली. युरियाच्या आयात किंमतीतही चढ-उतार झाले.
याचा थेट परिणाम शेतकऱ्यांवर होऊ नये म्हणून सरकारने अनुदान मोठ्या प्रमाणात वाढवले:
- युरियाच्या एका पिशवीवर अनुदान सुमारे ₹१,३५० वरून ₹२,७७५ पर्यंत (सुमारे १०६% वाढ).
- डीएपीच्या पिशवीवर अनुदान ₹२,१०२ वरून ₹३,५२३ पर्यंत (सुमारे ६१% वाढ).
परिणामी एकूण खत अनुदान बिल २०२६-२७ मध्ये ₹३ लाख कोटींच्या आसपास किंवा त्याहून अधिक जाण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. तरीही शेतकऱ्यांना स्वस्त भावाने खत मिळत आहे, हे सरकारचे महत्त्वाचे पाऊल आहे. स्टॉक्सही आरामदायक पातळीवर आहेत – युरियाचा साठा बहुवर्षीय उच्चांकावर पोहोचला आहे.
शेतकऱ्यांनी काय करावे?
- अधिकृत दुकानांतूनच खरेदी करा – युरिया किंवा डीएपीच्या पिशवीवर ठरवलेल्या दरापेक्षा जास्त मागितल्यास तक्रार करा. कृषी विभाग किंवा जिल्हा कृषी अधिकारी यांच्याशी संपर्क साधा.
- संतुलित वापर करा – फक्त युरियावर अवलंबून न राहता माती परीक्षणानुसार डीएपी, एमओपी आणि नॅनो खतांचा वापर करा. जास्त वापराने मातीचे आरोग्य बिघडते आणि खर्च वाढतो.
- नॅनो खतांचा विचार करा – कमी प्रमाणात जास्त परिणामकारक असल्याने दीर्घकालीन फायदा होतो.
- स्टॉकची उपलब्धता तपासा – रब्बी हंगामापूर्वी पुरेसा साठा उपलब्ध असल्याचे अधिकृत सूत्रांनी सांगितले आहे. तरीही स्थानिक पातळीवर वेळेवर नोंदणी करा.
२०२६ मध्ये जागतिक किंमती वाढल्या तरी युरिया आणि डीएपीचे दर शेतकऱ्यांसाठी जवळपास पूर्वीसारखेच ठेवण्यात आले आहेत. सरकार अनुदानाच्या माध्यमातून हा भार उचलत आहे. शेतकऱ्यांनी अधिकृत दर जाणून घेऊन, संतुलित खत व्यवस्थापन करून उत्पादन वाढवावे. नवीन दर आणि उपलब्धतेबाबत स्थानिक कृषी कार्यालयाशी संपर्क साधणे नेहमीच फायदेशीर ठरते.
