wheat variety : रब्बी हंगामामध्ये महाराष्ट्रात हरभऱ्यानंतर मोठ्या प्रमाणात लागवड होणारे महत्त्वाचे पीक म्हणजे गहू. पाण्याची उपलब्धता आणि वाढती थंडी यामुळे यावर्षी गव्हाच्या लागवडीत वाढ होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे, शेतकऱ्यांनी सर्वाधिक उत्पादन देणारे आणि खाण्यासाठी उत्तम असलेले गव्हाचे कोणते वाण (जाती) निवडावेत, याची माहिती असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
शेतकऱ्यांनी वाणाची निवड करताना आपली गरज आणि जमिनीचा प्रकार लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. काही शेतकऱ्यांना एकरी २० ते ३० क्विंटलपर्यंत विक्रमी उत्पादन हवे असते, तर काही शेतकरी फक्त घरच्या वापरासाठी, चवदार आणि मऊ पोळी बनवण्यासाठी गहू लावतात. या गरजेनुसार, रब्बी हंगामासाठी असलेले गव्हाचे ‘टॉप’ वाण खालीलप्रमाणे आहेत:
१. wheat variety सर्वाधिक उत्पादन क्षमता असलेले वाण: श्रीराम सुपर ३०३
- वैशिष्ट्ये: उत्पादनाच्या बाबतीत ‘श्रीराम सुपर ३०३’ हे वाण अतिशय प्रसिद्ध आहे. या वाणाची उत्पादन क्षमता खूप जास्त आहे.
- टीप: या वाणाची लागवड पंजाब आणि हरियाणा या राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर होते. महाराष्ट्रात याची उपलब्धता कमी असली तरी, ज्या शेतकऱ्यांची अपेक्षा जास्तीत जास्त उत्पादन घेण्याची आहे, त्यांनी या वाणाचा विचार नक्की करावा.
२. खाण्यासाठी सर्वोत्तम आणि चवदार वाण: श्रीराम सुपर १११
- वैशिष्ट्ये: उत्तम चव असणारे आणि पोळीची गुणवत्ता टिकवून ठेवणारे वाण म्हणून ‘श्रीराम सुपर १११’ हे खूप लोकप्रिय आहे.
- खासियत: या गव्हाची पोळी (चपाती) २४ तास ठेवल्यानंतरही कडक होत नाही, ती एकदम मऊ आणि मुलायम राहते. त्यामुळे, ज्या शेतकऱ्यांना घरच्या वापरासाठी सर्वोत्तम आणि चवदार पोळीचा गहू हवा आहे, त्यांच्यासाठी हा वाण नंबर एक आहे.
३. खाण्यासाठी चांगला आणि चांगले उत्पादन देणारे वाण:
- अजित १०२ आणि अजित १०८: अजित सीड्स कंपनीचे हे दोन्ही वाण खाण्यासाठी चांगले आहेत आणि चांगले उत्पादनही देतात. त्यामुळे, उत्पादन आणि चव या दोन्हीचा समतोल साधायचा असेल तर हे वाण उत्तम आहेत.
- पॅसिफिका ९२९४: हे वाण लांब ओंबी आणि चांगल्या दाण्यासाठी ओळखले जाते. हे देखील खाण्यासाठी आणि उत्पादनासाठी दोन्ही दृष्टीने चांगले आहे. (याव्यतिरिक्त ‘दामिनी’ या रिसर्च व्हरायटीचाही विचार करता येतो.)
४. कमी पाणी आणि प्रादेशिक पसंतीचे वाण: लोकवन
- वैशिष्ट्ये: ज्या शेतकऱ्यांकडे पाण्याची उपलब्धता कमी आहे, पण त्यांना गव्हाचे पीक घ्यायचे आहे आणि उत्पादनही चांगले हवे आहे, त्यांच्यासाठी ‘लोकवन’ हे वाण उपयुक्त ठरू शकते. लोकवन हे कोणत्याही एका कंपनीचे संशोधन नसून अनेक कंपन्यांचे बियाणे उपलब्ध असते.
५. विदर्भातील शेतकऱ्यांची विशेष पसंती: अंकुर केदार आणि माहीको मुकुट
- अंकुर केदार: हे वाण खाण्यासाठी चांगले असून, त्याला विदर्भ भागातील शेतकऱ्यांनी विशेष पसंती दिली आहे.
- माहीको मुकुट: हे वाण देखील खाण्यासाठी चांगले आहे आणि उत्पादनही चांगले देते.
शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतातील पाण्याची सोय, जमिनीचा प्रकार आणि आपली मुख्य गरज (जास्त उत्पादन की उत्कृष्ट चव) लक्षात घेऊन यापैकी योग्य वाणाची निवड करावी. योग्य नियोजन आणि योग्य वाण निवडल्यास या रब्बी हंगामात गव्हाचे विक्रमी उत्पादन घेणे निश्चितच शक्य होईल.