drone didi yojana : ग्रामीण भागातील महिलांना आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने स्वयंरोजगार उपलब्ध करून देणारी ‘नमो ड्रोन दीदी’ योजना सध्या चर्चा आणि संधी दोन्ही निर्माण करत आहे. केंद्र सरकारने सुरू केलेल्या या योजनेतून महिला बचत गटांना (SHG) शेतीसाठी ड्रोन मिळणार आहेत. यामुळे एकीकडे शेतकऱ्यांना द्रव खते व कीटकनाशकांच्या फवारणीची सोय होईल, तर दुसरीकडे ग्रामीण महिलांना अतिरिक्त उत्पन्न मिळण्याचा मार्ग खुला होईल.
ही योजना DAY-NRLM (दीनदयाल अंत्योदय योजना – राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका मिशन) अंतर्गत नोंदणीकृत महिला बचत गटांसाठी विशेष आहे. २०२४-२५ ते २०२५-२६ या कालावधीत सुमारे १४,५०० ते १५,००० ड्रोन वितरित करण्याचे उद्दिष्ट आहे. योजनेसाठी केंद्राने सुमारे १,२६१ कोटी रुपयांचा निधी मंजूर केला आहे.
योजनेचा मुख्य उद्देश काय आहे?
शेतीत अचूकता आणि कार्यक्षमता वाढवणे हे एक उद्दिष्ट आहे. दुसरे आणि तितकेच महत्त्वाचे उद्दिष्ट म्हणजे ग्रामीण महिलांना ड्रोन सेवा पुरवठादार बनवणे. निवडलेल्या बचत गटांना ड्रोन मिळाल्यानंतर ते शेतकऱ्यांना भाड्याने फवारणीची सेवा देऊ शकतात. यातून गटांना वर्षाला एक लाख रुपयांपेक्षा जास्त अतिरिक्त उत्पन्न मिळण्याची अपेक्षा आहे. याचबरोबर नॅनो खते आणि कीटकनाशकांच्या योग्य वापरामुळे शेतीचा खर्च कमी होण्यास आणि उत्पादनात वाढ होण्यास मदत होते.
कोणत्या महिलांना मिळणार लाभ? पात्रता काय आहे?
योजनेचा लाभ थेट वैयक्तिक अर्जदारांना नसून महिला बचत गटांना मिळतो. मुख्य अटी पुढीलप्रमाणे आहेत:
- बचत गट DAY-NRLM अंतर्गत नोंदणीकृत आणि सक्रिय असावा.
- गट शेतीशी संबंधित किंवा शेती सेवा देण्यासाठी योग्य क्लस्टरमध्ये असणे आवश्यक आहे.
- ड्रोन पायलट (ड्रोन दीदी) होण्यासाठी गटातील एक सक्रिय सदस्य निवडली जाते. तिचे वय सामान्यतः १८ ते ५० वर्षांदरम्यान असावे.
- किमान दहावी उत्तीर्ण असणे आवश्यक.
- शारीरिक व मानसिकदृष्ट्या सक्षम असणे आणि डीजीसीए मान्यताप्राप्त प्रशिक्षण घेण्यास तयार असणे.
क्लस्टर निवड, बचत गट निवड आणि सदस्यांची निवड राज्य स्तरीय समिती (State Level Committee) मार्फत होते. यात कृषी विभाग, NRLM, लीड फर्टिलायझर कंपन्या आणि कृषी विद्यापीठे/कृषी विज्ञान केंद्रांचा सहभाग असतो. प्रगतीशील आणि शेतीच्या गरजेनुसार सेवा देऊ शकणारे गट प्राधान्याने निवडले जातात.
आर्थिक मदत किती मिळते?
ड्रोन पॅकेज (ड्रोन, स्प्रे असेंब्ली, बॅटरीज, चार्जर, कॅमेरा, इतर उपकरणे आणि वॉरंटी) खरेदीसाठी केंद्र सरकार ८० टक्के अनुदान देते. हे अनुदान जास्तीत जास्त ८ लाख रुपये प्रति बचत गट असू शकते. उर्वरित रक्कम कृषी पायाभूत सुविधा निधी (AIF) अंतर्गत कर्जातून घेता येते, ज्यात ३ टक्के व्याज सवलत उपलब्ध आहे. काही राज्ये अतिरिक्त मदतही देऊ शकतात.
प्रशिक्षण कसे मिळते?
निवडलेल्या गटातील एक सदस्याला १५ दिवसांचे प्रशिक्षण दिले जाते. यात ५ दिवस मूलभूत ड्रोन पायलट प्रशिक्षण आणि १० दिवस शेतीच्या फवारणी, पोषकद्रव्ये व कीटकनाशकांच्या वापराचे व्यावहारिक प्रशिक्षण असते. दुसऱ्या सदस्याला किंवा कुटुंबातील सदस्याला ड्रोन असिस्टंट म्हणून ५ दिवसांचे प्रशिक्षण मिळते. हे प्रशिक्षण डीजीसीए मान्यताप्राप्त Remote Pilot Training Organization (RPTO) येथे होते. प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर संबंधित महिला ‘ड्रोन दीदी’ म्हणून ओळखली जाते.
अर्ज कसा करायचा? प्रक्रिया काय आहे?
या योजनेसाठी सामान्यतः थेट वैयक्तिक ऑनलाइन अर्ज भरण्याची पद्धत सर्वत्र एकसारखी नाही. निवड प्रक्रिया स्थानिक स्तरावरून सुरू होते:
- तुम्ही किंवा तुमचा बचत गट DAY-NRLM अंतर्गत नोंदणीकृत आहे का, हे तपासा. नसल्यास प्रथम बचत गटात सामील व्हा किंवा नोंदणी करा.
- जिल्ह्यातील कृषी विभाग, जिल्हा प्रशासन, राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका मिशन (NRLM) कार्यालय किंवा जवळच्या कृषी विज्ञान केंद्राशी संपर्क साधा.
- राज्य स्तरीय समिती क्लस्टर आणि योग्य बचत गट निवडते. पात्र गटांची यादी तयार होऊन पुढील प्रक्रिया सुरू होते.
- अधिकृत माहितीसाठी namodronedidi.da.gov.in या पोर्टलला भेट द्या. तेथे योजनेची मार्गदर्शक तत्त्वे, निवड प्रक्रिया आणि राज्यनिहाय माहिती उपलब्ध आहे.
महाराष्ट्रातही या योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी राज्य शासनाने आवश्यक निर्णय घेतले आहेत. स्थानिक कृषी व ग्रामीण विकास यंत्रणांमार्फत माहिती मिळवता येते.
आवश्यक कागदपत्रे
सामान्यतः खालील कागदपत्रे लागतात (स्थानिक कार्यालयात खात्री करा):
- बचत गटाचे नोंदणी प्रमाणपत्र
- सदस्यांचे आधार कार्ड
- बँक खाते तपशील
- शैक्षणिक प्रमाणपत्र (दहावी)
- वय व रहिवास पुरावा
- पासपोर्ट साइज फोटो
योजनेचे फायदे थोडक्यात
- महिला बचत गटांना आधुनिक तंत्रज्ञान आणि स्वयंरोजगाराची संधी.
- शेतकऱ्यांना वेळ आणि खर्चाची बचत करणारी फवारणी सेवा.
- ग्रामीण महिलांना कौशल्य विकास आणि अतिरिक्त उत्पन्न.
- शेतीत अचूक फवारणीमुळे रासायनिक वापर नियंत्रित करण्यात मदत.
नमो ड्रोन दीदी योजना ग्रामीण महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणासाठी आणि शेतीतील तंत्रज्ञान क्रांतीसाठी महत्त्वाची पाऊल आहे. जर तुम्ही किंवा तुमचा बचत गट या योजनेसाठी पात्र असेल, तर जिल्ह्यातील संबंधित कार्यालयाशी लवकरात लवकर संपर्क साधा आणि अद्ययावत माहिती घ्या. अधिकृत पोर्टल आणि स्थानिक कृषी/NRLM कार्यालयेच सर्वात विश्वसनीय माहितीचे स्रोत आहेत.
