Dushkal Taluka yadi jahir : महाराष्ट्रातील शेतकरी बांधवांना अनेक दिवसांपासून वाट पाहत असलेली बातमी अखेर आली आहे. अपुरा पाऊस आणि खरीप हंगामातील गंभीर परिस्थितीमुळे राज्य सरकारने २६ सप्टेंबर २०२६ रोजी अधिकृतपणे दुष्काळ जाहीर केला आहे. राज्यातील एकूण ३५८ तालुक्यांपैकी २६५ तालुक्यांमध्ये ‘ट्रिगर-१’ (प्रथम कळ) लागू करून दुष्काळी परिस्थिती घोषित करण्यात आली आहे. याचा अर्थ राज्याच्या सुमारे ७५ टक्के भागात दुष्काळाची स्थिती आहे.
ही घोषणा मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखाली झाली. कृषी आयुक्तांच्या अहवालाच्या आधारे मदत व पुनर्वसन विभागाने शासन निर्णय काढला आहे. या निर्णयामुळे दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील शेतकरी, शेतमजूर आणि ग्रामीण नागरिकांना तात्काळ दिलासा मिळणार आहे.
का जाहीर झाला दुष्काळ?
जून ते सप्टेंबर दरम्यान राज्यात एकूण पावसाची तूट सुमारे १८-१९ टक्के राहिली. मराठवाडा, विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्रात परिस्थिती अधिक गंभीर होती. काही जिल्ह्यांमध्ये जुलैपासूनच पाऊस थांबला होता. पिकांचे नुकसान, चारा टंचाई आणि पाण्याची समस्या वाढल्याने सरकारने ‘ट्रिगर-१’ निकष लागू करून दुष्काळ जाहीर करण्याचा निर्णय घेतला.
शेतकऱ्यांना कोणत्या सवलती मिळणार?
शासन निर्णयानुसार दुष्काळग्रस्त २६५ तालुक्यांमध्ये खालील प्रमुख उपाययोजना आणि सवलती लागू करण्यात आल्या आहेत:
- जमीन महसुलात पूर्ण सूट
- पीक कर्जाचे पुनर्गठन
- शेतीशी संबंधित कर्जाच्या वसुलीस स्थगिती
- कृषी पंपांच्या (७.५ एचपीपेक्षा जास्त क्षमतेच्या) चालू वीजबिलात सूट
- शालेय आणि महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी
- रोजगार हमी योजनेअंतर्गत निकष शिथिल करून जास्तीत जास्त कामे सुरू करणे
- आवश्यक ठिकाणी पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकर व्यवस्था
- शेतीच्या पंपाची वीज जोडणी खंडित न करणे
- अन्नधान्याची टंचाई होणार नाही याची व्यवस्था
- जनावरांसाठी चारा उपलब्ध करून देणे
- जलसंधारणाची कामे सुरू करणे
- पिण्याचे पाणी आणि जनावरांसाठी पाण्याचे नियोजन
याशिवाय, दुष्काळग्रस्त तालुक्यांतील पिकांच्या नुकसानीचे पंचनामे तात्काळ सुरू करण्याचे निर्देश जिल्हाधिकारी यांना दिले आहेत. जीपीएस कोऑर्डिनेट्स आणि छायाचित्रांसह अहवाल कृषी आयुक्तांमार्फत शासनास सादर करावा लागेल. नुकसानभरपाईबाबत स्वतंत्र शासन निर्णय नंतर जारी केला जाईल.
कोणकोणत्या जिल्ह्यांतील तालुके समाविष्ट?
दुष्काळ जाहीर केलेल्या तालुक्यांची संख्या ३४ जिल्ह्यांमध्ये पसरलेली आहे. ठाणे आणि पालघर जिल्ह्यात एकही तालुका समाविष्ट नाही. रायगडमध्ये फक्त श्रीवर्धन, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्गमध्ये काही तालुके आहेत. नाशिक, जळगाव, अहिल्यानगर (अहमदनगर), पुणे, सोलापूर, सांगली, सातारा, कोल्हापूर, छत्रपती संभाजीनगर, जालना, बीड, लातूर, धाराशिव, नांदेड, परभणी, हिंगोली, बुलढाणा, अमरावती, अकोला, वाशिम, यवतमाळ, वर्धा, नागपूर, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर आणि गडचिरोली या जिल्ह्यांतील अनेक तालुके यादीत आहेत. विदर्भ आणि मराठवाड्यात सर्वाधिक तालुके प्रभावित झाले आहेत.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे
या निर्णयामुळे शेतकऱ्यांना आर्थिक दिलासा मिळेल, पण नुकसानभरपाई मिळण्यासाठी पंचनामे पूर्ण होणे आवश्यक आहे. स्थानिक तहसील कार्यालय, कृषी विभाग किंवा जिल्हाधिकारी कार्यालयाशी संपर्क साधून अद्ययावत माहिती घ्या. शासन निर्णयाची अधिकृत प्रत महाराष्ट्र शासनाच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.
दुष्काळ ही नैसर्गिक आपत्ती असली तरी सरकारी मदत आणि सामूहिक प्रयत्नांनी या संकटातून बाहेर पडता येते. शेतकरी बांधवांनी संयम ठेवावा आणि उपलब्ध योजनांचा लाभ घ्यावा. पावसाळा उरलेला असला तरी जलसंधारण आणि पर्यायी पिकांबाबतही विचार करणे आवश्यक आहे
