lek ladaki yojana आजच्या काळात मुलगा आणि मुलगी असा भेद न करता मुलींना शिक्षणापासून ते सर्वच क्षेत्रांमध्ये समान अधिकार देण्यात आले आहेत. मुलींना सक्षम बनवण्यासाठी, त्यांचे शिक्षण आणि आरोग्यमान सुधारण्यासाठी महाराष्ट्र सरकार विविध महत्त्वाकांक्षी योजना राबवत आहे. याच उद्देशाने, राज्य शासनाने ‘माझी कन्या भाग्यश्री’ या जुन्या योजनेत बदल करून एक नवी आणि व्यापक योजना सुरू केली आहे, ती म्हणजे ‘लेक लाडकी योजना’.
२०२३-२४ च्या अर्थसंकल्पात तत्कालीन उपमुख्यमंत्री तथा अर्थमंत्री मा. देवेंद्र फडणवीस यांनी या योजनेची घोषणा केली. मुलींच्या जन्माला प्रोत्साहन देणे, शिक्षण व आरोग्याला चालना देणे आणि बालविवाह रोखणे हा या योजनेचा प्रमुख उद्देश आहे.
लेक लाडकी योजना: कधी सुरू झाली आणि तिचे मुख्य उद्दिष्ट काय?
ही योजना १ एप्रिल २०२३ पासून लागू करण्यात आली आहे.
योजनेचे प्रमुख उद्देश:
- मुलींच्या जन्मास प्रोत्साहन देणे.
- राज्यातील मुलींचा जन्म दर वाढवणे.
- मुलींच्या शिक्षणास चालना देऊन त्यांना सुशिक्षित करणे.
- मुलींचा मृत्यू दर आणि कुपोषण कमी करणे.
- मुलींचे बालविवाह थांबवणे आणि शाळाबाह्य मुलींचे प्रमाण शून्य करणे.
लेक लाडकी योजनेत टप्प्याटप्प्याने मिळणारा मोठा लाभ: lek ladaki yojana
या योजनेअंतर्गत मुलीच्या जन्मापासून ते तिचे वय १८ वर्ष पूर्ण होईपर्यंत एकूण ७५,००० रुपये एवढा मोठा आर्थिक लाभ दिला जातो.
| टप्पा | वर्ग/वय | मिळणारा लाभ (बँक खात्यात जमा) |
| पहिला हप्ता | मुलगी जन्माला आल्यावर | ५,००० रुपये |
| दुसरा हप्ता | मुलगी पहिलीत गेल्यावर | ६,००० रुपये |
| तिसरा हप्ता | मुलगी सहावीत गेल्यावर | ७,००० रुपये |
| चौथा हप्ता | मुलगी अकरावीत गेल्यावर | ८,००० रुपये |
| अंतिम टप्पा | वय १८ वर्ष पूर्ण झाल्यावर | ७५,००० रुपये रोख |
योजनेसाठी पात्रता आणि महत्त्वाच्या अटी:
- रहिवासी: लाभार्थी कुटुंब महाराष्ट्र राज्याचे कायमस्वरूपी रहिवासी असावे.
- उत्पन्न/रेशनकार्ड: केशरी (AAY) किंवा पिवळे (BPL) रेशनकार्ड धारक कुटुंबे या योजनेसाठी पात्र असतील.
- उत्पन्न मर्यादा: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न १ लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे.
- जन्म तारीख: कुटुंबात १ एप्रिल २०२३ नंतर जन्माला येणाऱ्या मुलींना या योजनेचा लाभ घेता येईल.
- आपत्यांची संख्या: कुटुंबातील एक अथवा दोन मुलींना, किंवा एक मुलगा व त्यानंतर एक मुलगी असणाऱ्या कुटुंबांना लाभ मिळेल.
- जुळी अपत्ये: दुसऱ्या प्रसूतीच्या वेळी जुळी अपत्ये झाल्यास, जर त्यापैकी एक मुलगी किंवा दोन्ही मुली असतील तर त्या पात्र ठरतील.
- कुटुंब नियोजन: दुसऱ्या आपत्याच्या वेळी किंवा जुळ्या मुलांच्या जन्मानंतर कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया प्रमाणपत्र सादर करणे आवश्यक आहे.
- अंतिम लाभ: अंतिम ७५,००० रुपयांचा लाभ घेण्यासाठी मुलीचे वय १८ वर्ष पूर्ण झालेले असावे आणि तिने १२ वी पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केलेले असावे. तसेच, तिचा विवाह झालेला नसावा (अविवाहित असणे आवश्यक आहे).
लेक लाडकी योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे:
योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील प्रमुख कागदपत्रे आवश्यक आहेत:
- मुलीचे जन्म प्रमाणपत्र.
- उत्पन्न प्रमाणपत्र (वार्षिक उत्पन्न १ लाख रु. च्या आत).
- मुलीचे आणि पालकांचे आधार कार्ड.
- मुलीच्या नावाचे बँक पासबुक (बँक खाते आवश्यक आहे).
- रेशन कार्ड (पिवळे किंवा केशरी).
- कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया प्रमाणपत्र (आवश्यकतेनुसार).
- मतदान ओळखपत्र (अंतिम लाभासाठी मतदान यादीत नाव असणे आवश्यक).
- शैक्षणिक प्रमाणपत्र (शिक्षण घेत असल्याचा पुरावा).
- अंतिम लाभासाठी ‘विवाह न झाल्याचे’ स्वयंघोषणा प्रमाणपत्र.
अर्ज प्रक्रिया (ऑफलाइन पद्धत):
सध्या ‘लेक लाडकी योजने’साठी अर्ज करण्याची ऑनलाइन पोर्टल सुविधा उपलब्ध नाही. तरीही, शासनाने ही योजना तात्काळ अंमलात आणली असल्याने अर्ज करण्याची प्रक्रिया ऑफलाइन सुरू आहे.
- शेतकरी व पालकांनी योजनेचा अर्ज (फॉर्म) आवश्यक कागदपत्रांसह भरून आपल्या परिसरातील अंगणवाडी सेविका, पर्यवेक्षिका किंवा मुख्य सेविका यांच्याकडे जमा करायचा आहे.
- अंगणवाडी सेविका या जमा झालेले अर्ज व कागदपत्रे सरकारी पोर्टलवर अपलोड करून लाभार्थ्यांना योजनेचा लाभ मिळवून देण्यास सहकार्य करतील.
योजनेचा सामाजिक संदेश:
मागील काही वर्षांत स्त्री भ्रूण हत्येच्या घटना चिंताजनक होत्या. यावर कायमस्वरूपी उपाय म्हणून सरकारने ही योजना लागू केली आहे. ‘लेक लाडकी’ योजनेच्या माध्यमातून सरकारला हे दाखवून द्यायचे आहे की, मुलगी हे कुटुंबावरचे ओझे नसून ती लक्ष्मी आहे. मुलगी सुशिक्षित व्हावी आणि सक्षम बनावी हाच या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
या योजनेची माहिती आपल्या नातेवाईक, मित्र आणि सहकारी पालकांपर्यंत पोहोचवा, जेणेकरून तेही या महत्त्वपूर्ण योजनेचा लाभ घेऊन आपल्या मुलीचे भविष्य उज्ज्वल करू शकतील.