High Yielding Chana Varieties : यंदाच्या रब्बी हंगामात महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी हरभरा हे अत्यंत महत्त्वाचे पीक आहे. मात्र, पिकाची चांगली काळजी घेऊनही अनेकदा अपेक्षेप्रमाणे उत्पादन मिळत नाही. याचे मुख्य कारण म्हणजे योग्य हरभरा वाणाची निवड न करणे. हरभऱ्याची पेरणी करण्यापूर्वीच जर शेतकऱ्यांनी सर्वाधिक उत्पादन देणाऱ्या वाणांची निवड केली, तर विक्रमी उत्पादन घेणे निश्चितच शक्य आहे.
महाराष्ट्रात शेतकऱ्यांसाठी सर्वाधिक उत्पादन देऊ शकणारे आणि अत्यंत प्रचलित असलेले ‘टॉप ६’ हरभरा वाण (जाती) खालीलप्रमाणे आहेत, ज्याची माहिती प्रत्येक शेतकऱ्याला असणे आवश्यक आहे:
१. जॉकी ९२१८ (Jaki 9218) – भारी जमिनीचा राजा High Yielding Chana Varieties
- कालावधी: या वाणाला तयार होण्यासाठी १०५ ते ११० दिवस लागतात (जास्त कालावधीचा वाण).
- उत्पादन क्षमता: योग्य व्यवस्थापन केल्यास प्रति एकर १० ते १५ क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळू शकते.
- वैशिष्ट्ये: हा महाराष्ट्रात सर्वात जास्त लोकप्रिय वाण आहे. याला मर रोगाचा धोका कमी असतो. याचे दाणे मोठे आणि दिसायला आकर्षक असल्याने बाजारपेठेत मागणी चांगली असते. विशेषतः, भारी जमिनीसाठी हा सर्वोत्तम वाण आहे.
२. विजय (Vijay) – उशिरा पेरणीसाठी उत्तम
- कालावधी: हा कमी कालावधीचा वाण असून ९० ते ९५ दिवसांत तयार होतो.
- उत्पादन क्षमता: प्रति एकर १० ते १५ क्विंटल उत्पादन देतो.
- वैशिष्ट्ये: ज्या शेतकऱ्यांची हरभऱ्याची पेरणी उशिरा होते, त्यांच्यासाठी ‘विजय’ वाण खूप चांगला आहे. यावरही मर रोगाचा प्रादुर्भाव कमी होतो आणि याच्या एका शेंगात दोन दाणे असतात.
३. दिग्विजय (Digvijay) – मर रोग प्रतिबंधक
- उत्पादन क्षमता: प्रति एकर १० ते १५ क्विंटल.
- वैशिष्ट्ये: उत्पादन क्षमतेत हा जॉकी ९२१८ वाणासारखाच आहे. याची सर्वात मोठी ओळख म्हणजे हा ‘मर रोग’ (Wilt Disease) प्रतिबंधक वाण आहे. त्यामुळे हरभरा मरून जाण्याचा धोका खूप कमी होतो.
४. फुले विक्रम (Phule Vikram) – काढणी यंत्रासाठी (हार्वेस्टरसाठी) सर्वोत्तम
- उत्पादन क्षमता: प्रति एकर १०-१२ क्विंटल.
- वैशिष्ट्ये: महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाने विकसित केलेला हा उत्कृष्ट वाण आहे. याची वाढ उंच होते आणि शेंगा जमिनीपासून उंच लागतात. त्यामुळे काढणी यंत्र (हार्वेस्टर) वापरून काढणी करणे सोपे जाते. पाण्याची सोय असलेल्या मध्यम ते भारी जमिनीसाठी हा उत्तम पर्याय आहे.
५. दफ्तरी २१ (Daptari 21) – मर रोगाला पूर्णपणे प्रतीक्षम
- वैशिष्ट्ये: हा वाण विशेषतः मर रोगाला पूर्णपणे प्रतीक्षम (प्रतिबंधक) असल्याने शेतकऱ्यांमध्ये लोकप्रिय आहे. या वानामध्ये मर रोगाचा प्रादुर्भाव खूप कमी होतो, ज्यामुळे चांगले आणि शाश्वत उत्पादन मिळण्यास मदत होते.
६. चिराग (Chirag – अंकुर कंपनी) – शेतकऱ्यांचा भरवशाचा वाण
- वैशिष्ट्ये: ‘चिराग’ वाणही महाराष्ट्रात खूप प्रचलित आहे. अनेक शेतकरी अनेक वर्षांपासून याची लागवड करत आहेत आणि त्यांना सातत्याने चांगले उत्पादन मिळत आहे. शेतकऱ्यांमध्ये या वाणाबद्दल मोठा विश्वास आहे.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा सल्ला
शेतकऱ्यांनी आपल्या जमिनीचा प्रकार (हलकी, मध्यम किंवा भारी), पाण्याची उपलब्धता आणि पेरणीचा नेमका काळ (लवकर की उशिरा) या गोष्टी विचारात घेऊन वरीलपैकी योग्य वाणाची निवड करावी. योग्य वाणाची निवड आणि पिकाचे चांगले व्यवस्थापन यामुळे हरभरा पिकाचे उत्पादन वाढण्यास निश्चितच मदत होईल आणि शेतकऱ्यांना विक्रमी नफा मिळवता येईल.